Journalistiek en Mediaorganisatie

Nieuwe verdienmodellen: kan De Coöperatie uitgevers wakker schudden?

Uitgevers en omroepen zijn op zoek naar nieuwe verdienmodellen sinds het online tijdperk definitief is aangebroken. Frank.news legt jonge en langer lopende startups uit de media branche in deze serie onder de loep en kijkt of ze kansrijk of kansloos zijn. Vandaag de vraag: Kan De Coöperatie een vuist gaan maken tegen uitgevers en hen weer laten investeren in menselijk kapitaal.

©VLAM / Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Frank.news

Bedenker Teun Gautier van De Coöperatie gaat niet voor het kleine. We staan volgens deze voormalig topman bij Elsevier en De Groene Amsterdammer aan de vooravond van een gouden eeuw in de journalistiek en het wordt tijd dat journalisten daar de vruchten van gaan plukken. Hoe? Door ze te verenigen in een bedrijf waarvan ze zelf eigenaar zijn en waar de winsten terugvloeien naar de centrale kas. De Coöperatie is een coöperatieve vennootschap die wordt bestuurd door de leden. Deze leden krijgen voor 20 euro per maand tientallen diensten aangeboden. Een agent gaat voor hen op pad naar uitgevers om producties binnen te halen: van journalistieke verhalen tot branded content en van insourcing (bij reorganisaties) tot journalistieke consultancy. Maar het geeft ook ICT-ondersteuning en er kunnen bij het bedrijf goedkoop leenauto’s en werkruimtes worden gehuurd en verzekeringen worden afgesloten.

 

Stekkerdoos voor journalisten

Volgens de oprichters moeten we De Coöperatie zien als een ‘soort stekkerdoos’ waar nieuwe diensten – van crowdfunding, fondsenwerving tot sprekersbureau – kunnen worden ingeplugd. Leveren die diensten de initiërende leden extra inkomsten op, dan vangt het bedrijf daar 5 procent over. De leden delen vervolgens weer mee in de winst.

Gautier mikt op schaalgrootte. Omdat uitgevers hun titels de afgelopen jaren tot compacte ‘rompredacties’ hebben gereduceerd, moeten zij steeds meer freelancers inhuren. Die zijn  daarmee sleutelfiguren geworden. Als deze groep zijn krachten bundelt kan een groot aantal schaalvoordelen worden benut, is zijn redenering. Het biedt freelance journalisten ook de mogelijkheid de volgens Gautier ‘schandalige’ woordtarieven (van onder de 0,20 cent) van sommige uitgevers aan te pakken.

 

Vuist tegen uitgevers

Hee, maar ook freelance journalisten mogen toch geen onderlinge prijsafspraken maken? Klopt, maar als hij is aangesloten bij De Coöperatie kan hij wel zeggen dat dit bedrijf geen opdrachten aanneemt onder de 0,38 cent per woord. Is deze startup dan niet meer dan een slimme truc om toch prijsafspraken te kunnen maken? Wellicht gelegitimeerd vanwege de wurgtarieven die grote uitgevers als de Persgroep tegenwoordig hanteren? Nee, daarvoor zit het bouwwerk te degelijk in elkaar; er is bijvoorbeeld ook al aan buitenlandse uitrol gedacht. Het model is namelijk open source, waardoor een groep freelancers in Parijs, New York of Londen die interesse heeft een vestiging kan worden door aan te haken op het systeem. Zo ontstaat straks mogelijk een interessant wereldwijd netwerk van samenwerkende freelance journalisten.

 

Iedereen eigen baas

Als het al uitsluitend een slimme truc is om uitgevers onder druk te zetten, dan is het er in ieder geval één met een stevige juridische basis eronder. Want in de nieuwe wetgeving voor ZZP’ers is het vooral van belang dat er geen gezagsverhouding bestaat tussen opdrachtgever en uitvoerder. De leden van De Coöperatie zijn mede-eigenaar van de zaak, werken autonoom en zijn aldus hun eigen baas.

Deze wat vakbondsachtige opzet van De Coöperatie, die aan het redactionele  arbeiderszelfbestuur van de jaren ’70 doet denken, is het gevolg van Gautiers’ ervaringen met de uitgeefwereld, waarin bedrijven de afgelopen decennia uitgeven vooral als vehikel voor winstmaximalisatie hebben gebruikt. Op een presentatie aan potentiële leden in Den Haag haalt hij het gedachtegoed van Karl Marx erbij: ,,De verhouding arbeid-kapitaal is scheef gegroeid. De kapitaalintensieve markt is op zijn retour. We zijn op weg gaan naar een kennisintensieve markt.”

 

 Menselijk kapitaal vergeten

Telefonisch licht hij toe dat hij als ‘high flyer’ gold – Gautier heeft geen last van valse bescheidenheid – en al voor zijn dertigste in een directiezetel zat bij Elsevier Business. ,,Al onder het bewind van oud Elsevier-topman Pierre Vinken zag ik dat het kapitaal wegvloeide naar de aandeelhouders. Ieder jaar moest er minimaal tien procent meer winst worden gemaakt, terwijl er nauwelijks werd geïnvesteerd in innovatie of het menselijk kapitaal op de werkvloer,” vertelt hij. ,,Dat frustreerde me, vooral omdat ik plannen had met internet. Maar Elsevier was niet geïnteresseerd en bleef haar geld eenzijdig met print verdienen. Toen dacht ik: Ik moet wat anders gaan doen. Want straks heb ik heel veel advertenties verkocht voor de aandeelhouders, maar eigenlijk wil ik uitgeven. Ik heb mijn baan opgezegd en mijn opties verkocht – wat me veel geld heeft gekost – en heb nooit een moment spijt gehad.”

 

De Groene gered

 Gautier werkte daarna voor onder meer TMG, WPG en het Concertgebouw maar kreeg vooral bekendheid met zijn aanpak van De Groene Amsterdammer. Bij dit decennia in financiële nood verkerende weekblad, waar jaarlijks een bedelbrief aan de lezers werd gestuurd door de hoofdredacteur en in slechte tijden de redacteuren zelf het blad bezorgden, realiseerde hij een ongekende oplagestijging: van 13.000 in 2009 naar 20.000 in 2014. Ook verdubbelde de omzet in die periode van 1,8 naar 3,5 miljoen euro. Gautier: ,,Mijn visie was: heel veel mensen zijn geïnteresseerd in De Groene maar ze komen er niet mee in aanraking.”
Dus liet hij bonnen opnemen in media waar hij potentiële lezers vermoedde – zoals de Volkskrant en de VPRO-gids – waarmee je De Groene vijf weken gratis cadeau kon doen aan een vriend. ,,Het liep storm.”

 

Schoonheidsfoutje

 Zal De Coöperatie een vergelijkbaar succes ten deel vallen? Het is lastig een startup die nét is begonnen – op 10 juni vindt de openingsborrel plaats in Amsterdam – al op de weegschaal te leggen. De start lijkt veelbelovend, net als aanpak en model, die tot in de juridische details zijn uitgedokterd. Golden boy Gautier deed er een jaar over.
Maar, het moet gezegd: niet alles wat hij in handen heeft loopt op rolletjes. Zo vertrok hij als directeur bij uitgeverij de Groene Amsterdammer nadat bekend werd dat hij geld had geleend aan Edwin de Roy van Zuydewijn voor een kritisch boek over diens conflict met de overheid en het koningshuis. Gautier had bestuur en (hoofd)redactie hiervan niet op de hoogte gesteld. Een doodzonde; hij werd direct op non-actief gesteld.
Toch lijkt dit een schoonheidsfoutje dat vrij miezerig afsteekt bij zijn successen en zijn kennis en inzicht in de uitgeefwereld. Dat De Coöperatie in no time wereldwijd gaat, zoals Gautier hoopt, lijkt me wat megalomaan. Maar dat deze organisatie een middel is voor freelance journalisten om de steeds schrijnender tarieven te lijf te gaan is een heus unique selling point, die het ledental wel eens snel zou kunnen doen groeien en waarvoor uitgevers beducht zullen zijn. De wijzer van de weegschaal staat behoorlijk positief.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


1 + = zes